Nước nhiễm Asen: nhận biết và cách lọc

Cập nhật 13/11/2026 ·

Asen (thạch tín) trong nước ngầm không màu, không mùi, không vị, nên không nhận biết được bằng mắt, bằng vị hay bằng bút đo TDS. Cách duy nhất để biết là xét nghiệm nước. Nước máy phải đạt giới hạn asen 0,01 mg/L theo quy chuẩn; nguy cơ chủ yếu ở nhà dùng nước giếng khoan chưa qua xử lý đúng cách.

Asen ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), uống nước nhiễm asen trong thời gian dài có thể gây tổn thương da, ung thư da, và liên quan đến ung thư bàng quang, ung thư phổi. WHO nêu Việt Nam trong số các quốc gia có nước ngầm chứa asen vô cơ tự nhiên ở mức cao. Mức khuyến nghị của WHO là 10 µg/L, bằng giới hạn 0,01 mg/L trong QCVN 01-1:2024/BYT của Việt Nam.

Hà Nội có nước ngầm nhiễm asen không

Có, ở một số khu vực, theo các nghiên cứu đã công bố:

• Làng Vạn Phúc (2021): 64% mẫu nước ngầm vượt khuyến nghị của WHO về asen; nước còn nhiễm sắt, mangan và amoni ở mức cao (Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, 11/2021).
• Xã Trung Châu, Đan Phượng (2011): trong 20 mẫu nước giếng khoan, hầu hết có asen vượt giới hạn 2–4 lần (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Các số liệu này thuộc từng khu vực và thời điểm khảo sát, không đại diện cho toàn thành phố, và không nói về nước máy do đơn vị cấp nước cung cấp.

Nhận biết: chỉ xét nghiệm mới biết

• Màu, mùi, vị của nước không cho biết có asen hay không.
• Bút TDS không đo asen. Nước TDS thấp vẫn có thể nhiễm asen.
• Nước giếng vàng, tanh mùi sắt cho thấy nước cần xử lý, nhưng không thay được xét nghiệm asen.

Hãy gửi mẫu nước tới phòng thí nghiệm có năng lực xét nghiệm chất lượng nước. Nếu có thể, hỏi phòng thí nghiệm xác định cả dạng asen (hóa trị III hay V), vì điều này quyết định cách lọc.

Máy lọc RO có loại được asen không

Có thể, nhưng không chắc chắn với nước giếng nếu chưa xử lý trước. Theo Hiệp hội Chất lượng nước Mỹ (WQA):

• Nước giếng thường chứa asen hóa trị III, loại khó loại bỏ hơn asen hóa trị V.
• Màng RO dùng trong máy gia đình (màng TFC) phù hợp nhất với asen hóa trị V; asen hóa trị III cần được oxy hóa trước bằng phương pháp không làm hỏng màng.
• Các vật liệu lọc gốc oxit sắt, hydroxit sắt có thể giữ cả hai dạng asen, nhưng bị ảnh hưởng bởi các chất khác trong nước như phosphat, silicat.
• Luôn phân tích nước đầy đủ trước khi chọn phương pháp xử lý.

Lọc cát truyền thống cũng có thể giữ lại asen nhờ sắt có sẵn trong nước: nghiên cứu ở Trung Châu ghi nhận hiệu quả tới 98% ở hộ có hàm lượng sắt cao, nhưng một số hộ không đạt do vận hành, bảo dưỡng chưa đúng.

Nhà dùng nước giếng nên làm gì

1. Xét nghiệm nước giếng, gồm asen, sắt, mangan, amoni.
2. Nếu có thể, chuyển sang dùng nước máy cho ăn uống.
3. Nếu phải dùng nước giếng, thiết kế hệ thống xử lý theo kết quả xét nghiệm: thường là lọc đầu nguồn trước, sau đó máy RO cho nước uống.
4. Xét nghiệm lại nước sau hệ thống lọc để chắc chắn đạt giới hạn 0,01 mg/L, và lặp lại định kỳ.

Không thiết bị nào nên được coi là “lọc sạch asen” khi chưa xét nghiệm nước sau lọc. Xem thêm so sánh máy RO và Nano (máy Nano/UF không loại được asen hòa tan) và nước máy Hà Nội có uống trực tiếp được không.

Câu hỏi thường gặp